الشرح

ئبن مەسعوودی گۆت: پێغەمبەرێ خودێ (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) بۆ مە گۆت و ئەو یێ ڕاستگۆیە د گۆتنا خۆدا و یێ ب ڕاست هاتییە دانان چونکی خودێ یێ ب ڕاست زانی، گۆت: ب ڕاستی ئێك ژ هەوە ئافراندنا وی دهێتە کۆمکرن، و ئەڤە ئەوە ده‌مێ زەلام هاته‌ دەڤ خێزانا خۆ؛ هنگی تۆڤێ وی دێ د زکێ ژنێدا بەڵاڤ بیت و چل ڕۆژان دێ وەك دلۆپه‌كێ کۆم بیت، پاشی دێ بیتە عەلەقە کو خوینا ستویر و ڕاوه‌ستاییه‌ و ئەڤە د چل ڕۆژێن دووێدایە، پاشی دبیتە (موضغه‌) کو ئه‌و ژی پارچەکا گۆشتییە ب ته‌مه‌ت وێ چه‌ندا مرۆڤ دكه‌ته‌ د ده‌ڤێ خۆدا و دجویت، ئەڤە ژی د چل ڕۆژێن سێیێدایە، پاشی خودێ مه‌لائیكه‌تی بۆ فڕێدكه‌ت و ئه‌و ژی ڕۆحێ تێدا پف دكه‌ت، ئه‌ڤه‌ ژی پشتی ب دویماهیك هاتنا چل ڕۆژێن سێیێ، و فەرمان ل مه‌لائیكه‌تی دهێته‌ كرن کو چار گۆتنان بنڤیسیت، ئەو ژی ئەڤەنە: ڕزقێ وی کو ئه‌و قه‌نجی و نیعمه‌تن یێن ئه‌ڤ مرۆڤه‌ دێ د ژییێ خۆدا گه‌هیتێ و ب ده‌ست خۆڤه‌ ئینیت، و ئه‌جه‌لا وی، کو ده‌مێ مانێیە د دونیایێدا، و کارێ وی، كا چییە؟ و كا دێ كه‌سه‌كێ به‌ختڕه‌ش بیت یان به‌خته‌وه‌ر. پاشی پێغەمبەری (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) سویند خوار کو ئێك دێ کارێ خەلکێ بەهه‌شتێ کەت و کارێ وی دێ یێ چاك بیت، ئانكو ئه‌و كارێ ئه‌و بۆ خه‌لكی دیار دكه‌ت و نیشا وان دده‌ت دێ یێ چاك و باش بیت، و هەر دێ ب وی شێوەی مینیت هەتا کو د ناڤبەرا وی و بەهه‌شتێدا ب تنێ گه‌زه‌ك دمینیت، ئانكو: ئه‌وا د ناڤبه‌را وی و د ناڤبه‌را گه‌هشتنا ب وێدا ب تنێ هند یا مای وه‌كی وی كه‌سێ د ناڤبه‌را وی و جهەکی ژ ئەردی ب تنێ گه‌زه‌ك مای، به‌لێ ل ڤێرێ په‌ڕتووك و ئه‌وا ل سه‌ر وی هاتییه‌ نڤیسین دێ به‌ری وی ڕاكه‌ت، ب ڤێ چه‌ندێ ژی دێ كارێ خەلکێ ئاگرێ جه‌هنه‌مێ کەت و هوسا دێ دویماهیك ب كارێ وی هێت و دێ چیتە ئاگرێ جه‌هنه‌مێ؛ ژ بەر کو مەرجێ قەبویلکرنا کارێ وی ئەوە کو ل سەر وێ بەردەوام بیت و نەگوهۆڕیت، ئێكێ دی ژ خەلکى دێ کارێن خەلکێ ئاگرێ جه‌هنه‌مێ کەت هەتا کو نێزیك دبیت بۆ چوونا ئاگرێ جه‌هنه‌مێ، هه‌روەکی کو د ناڤبەرا وی و ئاگرێ جه‌هنه‌مێدا ب ته‌مه‌ت گه‌زه‌كێ ژ ئەردی مابیت، ل ڤێرێ په‌ڕتووك و ئه‌وا ل سه‌ر وی هاتییه‌ نڤیسین دێ به‌رى وی ڕاكه‌ت، ب ڤێ چه‌ندێ ژی دێ كارێ خەلکێ به‌هه‌شتێ کەت و دێ چیته‌ به‌هه‌شتێ.