الشرح

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم خبر داد که دین بر پایهٔ اخلاص و صدق استوار است، تا آن‌گاه که همان‌گونه که خدا واجب کرده ادا شود؛ کامل، بدون کوتاهی و بدون فریب. به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم گفته شد: نصیحت برای چه کسی است؟ فرمود: نخست: نصیحت برای خداوند سبحان، بدین‌معنا که عمل را برای او خالص کنیم، هیچ شریکی برایش قرار ندهیم، به ربوبیت و الوهیت و اسماء و صفات او ایمان آوریم، فرمانش را بزرگ شماریم و به سوی ایمان به او دعوت نماییم. دوم: نصیحت برای کتاب او، یعنی قرآن کریم، بدین‌صورت که باور داشته باشیم آن کلام خداست و آخرین کتاب‌های اوست، و ناسخ همهٔ شریعت‌های پیش از خود می‌باشد؛ آن را بزرگ بداریم، حق تلاوتش را به‌جا آوریم، به محکماتش عمل کنیم، در برابر متشابهاتش تسلیم باشیم، از تأویل تحریف‌کنندگان آن دفاع کنیم، از مواعظش پند گیریم، علوم آن را منتشر کنیم و به سوی آن دعوت نماییم. سوم: نصیحت برای رسول او، محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم، بدین‌معنا که باور داشته باشیم او آخرین پیامبران است، آنچه را آورده تصدیق کنیم، فرمانش را اطاعت نماییم، از نهی او دوری کنیم، و جز به آنچه او آورده خدا را عبادت نکنیم؛ حقش را بزرگ بداریم، او را تکریم کنیم، دعوتش را بگسترانیم، شریعتش را نشر دهیم و تهمت‌ها را از او دور سازیم. چهارم: نصیحت برای پیشوایان مسلمانان، بدین‌معنا که آنان را بر حق یاری کنیم، در امر حکومت با آنان ستیز نکنیم، و در آنچه اطاعت خداست سخنشان را بشنویم و فرمانشان را گردن نهیم. پنجم: نصیحت برای مسلمانان، بدین‌معنا که به آنان نیکی کنیم و ایشان را دعوت نماییم، آزار را از آنان بازداریم، خیر را برایشان دوست بداریم و با آنان بر نیکی و تقوا همکاری کنیم.