الشرح

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੀਨ ਇਖਲਾਸ (ਖਾਲਸ ਨੀਅਤ) ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਹਰ ਕੰਮ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਵਾਜਿਬ (ਫਰਜ਼) ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਕਮੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਧੋਖਾ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: 1- ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਉਸੇ ਲਈ ਇਬਾਦਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਕ (ਸਾਂਝੀ) ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਦੀ ਰੱਬੁਵੀਅਤ 'ਤੇ (ਉਸਦੇ ਰੱਬ ਹੋਣ 'ਤੇ), ਉਸ ਦੀ ਉਲੂਹੀਅਤ 'ਤੇ (ਉਸਦੇ ਸੱਚੇ ਇਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ), ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਤਾਂ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਈਮਾਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। 2- ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਰਆਨ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ: ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਰੱਖੀਏ ਕਿ ਇਹ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਕਲਾਮ (ਕਥਨ) ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕਿਤਾਬ (ਰੱਬੀ ਸੁਨੇਹਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰੀਅਤਾਂ (ਕਾਨੂੰਨਾਂ) ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਏ, ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਲਾਵਤ (ਉਚਾਰਨ) ਕਰੀਏ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁਹਕਮ (ਸਪਸ਼ਟ) ਆਇਤਾਂ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰੀਏ ਤੇ ਮੁਤਸ਼ਾਬਿਹਾ (ਅਸਪਸ਼ਟ) ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨ ਲਈਏ, ਇਸ ਦੇ ਗਲਤ ਮਤਲਬ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ, ਇਸ ਦੀ ਨਸੀਹਤਾਂ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲਈਏ, ਇਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਧਾਈਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਬੁਲਾਈਏ। 3- ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ: ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਰੱਖੀਏ ਕਿ ਆਪ ﷺ ਆਖਰੀ ਨਬੀ ਹਨ, ਆਪ ਦੀ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨੀਏ, ਆਪ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੀਏ, ਆਪ ਦੇ ਮਨਾਹ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚੀਏ, ਆਪ ਦੇ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਬਾਦਤ ਕਰੀਏ, ਆਪ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੀਏ, ਆਪ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਏ, ਆਪ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈਏ, ਆਪ ਦੀ ਲਿਆਂਦੀ ਸ਼ਰੀਅਤ ਨੂੰ ਫੈਲਾਈਏ, ਅਤੇ ਆਪ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦਾ ਰੱਦ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰੀਏ। 4- ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ (ਸ਼ਾਸਕਾਂ) ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ: ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੱਕ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਆਗਿਆਕਾਰਤਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। 5- ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ: ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨੇਕੀ ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।