هرگاه دههٔ [آخر رمضان] وارد می‌شد، رسول خدا صلی الله علیه و سلم شب را زنده نگه می‌داشتند و خانواده‌شان را بیدار می‌کردند و [در عبادت] می‌کوشیدند و کمر همت را…

هرگاه دههٔ [آخر رمضان] وارد می‌شد، رسول خدا صلی الله علیه و سلم شب را زنده نگه می‌داشتند و خانواده‌شان را بیدار می‌کردند و [در عبادت] می‌کوشیدند و کمر همت را می‌بستند

از ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها روایت است که گفت: هرگاه دههٔ [آخر رمضان] وارد می‌شد، رسول خدا صلی الله علیه و سلم شب را زنده نگه می‌داشتند و خانواده‌شان را بیدار می‌کردند و [در عبادت] می‌کوشیدند و کمر همت را می‌بستند». یعنی: از همسرانشان کناره‌گیری می‌کردند.

[صحیح است] [بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارند]

الشرح

هرگاه دههٔ آخر رمضان وارد می‌شد، پیامبر صلی الله علیه و سلم تمام شب را با انواع طاعات زنده نگه می‌داشتند، و خانوادهٔ خود را برای نماز بیدار می‌کردند، و در عبادت بیش از عادتشان می‌کوشیدند، و خود را برای آن فارغ ساخته و از همسرانشان کناره‌گیری می‌کردند.

فوائد الحديث

تشویق به غنیمت شمردن اوقات بافضیلت با انجام اعمال صالح.

نووی گفته است: در این حدیث [آمده] که مستحب است بر عبادات در دههٔ آخر رمضان افزوده شود، و اینکه نگه داشتن شب‌های آن با عبادات مستحب است.

شایسته است که بنده با امر کردن خانواده‌اش به عبادت، بر [هدایت] آنان حریص باشد و بر [این کار] شکیبایی ورزد.

انجام کارهای نیک، نیازمند ارادهٔ قوی، صبر و پایداری است.

نووی گفته است: علما در معنای «محکم بستن اِزار» اختلاف نظر دارند. برخی گفته‌اند: منظور، کوشش در عبادات بیش از عادت ایشان صلی الله علیه و سلم در غیر آن ایام است، و معنایش آماده شدن برای عبادت است. گفته می‌شود: «من برای این کار لنگم را بستم» (کمر همت بستم)، یعنی: برای آن آماده شدم و خود را فارغ ساختم. و برخی گفته‌اند: این کنایه‌ای از کناره‌گیری از زنان برای مشغول شدن به عبادات است.

التصنيفات

دههٔ پایانی رمضان