اى نوجوان، من به تو جملاتى ياد مى‌دهم: از [امر و نهى] الله محافظت كن، او نيز از تو محافظت مى‌كند؛ از [امر و نهى] الله محافظت كن، او را در برابر خود می‌یابی؛ اگر درخواست…

اى نوجوان، من به تو جملاتى ياد مى‌دهم: از [امر و نهى] الله محافظت كن، او نيز از تو محافظت مى‌كند؛ از [امر و نهى] الله محافظت كن، او را در برابر خود می‌یابی؛ اگر درخواست كردى از الله درخواست كن و اگر طلب كمک كردى، از الله طلب كمک كن

از ابوالعباس، عبدالله بن عباس، رضی‌الله‌عنهما روایت است که گفت: روزی پشت سر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم بودم، پس فرمود: «اى نوجوان، من به تو جملاتى ياد مى‌دهم: از [امر و نهى] الله محافظت كن، او نيز از تو محافظت مى‌كند؛ از [امر و نهى] الله محافظت كن، او را در برابر خود می‌یابی؛ اگر درخواست كردى از الله درخواست كن و اگر طلب كمک كردى، از الله طلب كمک كن؛ و بدان‌ که اگر همهٔ امت جمع شوند تا به نوعی نفعى به تو برسانند، نمى‌توانند نفعى به تو برسانند مگر به چيزى كه الله براى تو نوشته باشد؛ و اگر همگی جمع شوند تا به نوعی ضرری به تو برسانند، نمى‌توانند ضرری به تو برسانند مگر به چيزى كه الله براى تو نوشته باشد؛ قلم‌ها برداشته شده‌ و نامه‌ها خشک شده‌اند». و در روایت غیر ترمذی آمده است: «خدا را حفظ کن، او را پیش روی خود خواهی یافت؛ در زمان آسایش، خدا را بشناس تا در هنگام سختی تو را بشناسد؛ و بدان آنچه به تو نرسیده، هرگز نمی‌توانست به تو برسد، و آنچه به تو رسیده، هرگز نمی‌توانست از تو بازماند. و بدان که پیروزی همراه با صبر است، و گشایش همراه با اندوه، و همانا با سختی آسانی است.»

[صحیح است] [به روایت ترمذی و دیگران]

الشرح

ابن عباس رضی‌الله‌عنهما خبر می‌دهد که او کودکی بود و همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم سوار شده بود، پس آن حضرت به او فرمود: من به تو چیزها و اموری می‌آموزم که خداوند تو را بدانها سود خواهد رسانید: خدا را با پاسداری از فرمان‌هایش و دوری از نهی‌هایش نگاه دار، به گونه‌ای که تو را در طاعات و قربات بیابد و در گناهان و معاصی نیابد؛ پس اگر چنین کنی، پاداش تو آن خواهد بود که خداوند تو را از ناگواری‌های دنیا و آخرت حفظ کند و در کارهای مهمت، هر جا که رو آوری، تو را یاری دهد. و هرگاه خواستی چیزی بخواهی، جز از خدا مپرس؛ زیرا تنها اوست که درخواست‌کنندگان را پاسخ می‌دهد. و هرگاه خواستی یاری بجویی، جز از خدا یاری مجوی. و باید یقین داشته باشی که هرگز سودی به تو نخواهد رسید ـ هرچند همهٔ مردم زمین برای سود رساندن به تو گرد آیند ـ مگر آنچه خدا برایت نوشته است؛ و هرگز زیانی بر تو نخواهد رسید ـ هرچند همهٔ مردم زمین برای زیان رساندن به تو گرد آیند ـ مگر آنچه خدا بر تو مقدر کرده است. و همانا این امر را خداوند عزوجل نوشته و بر پایهٔ آنچه حکمت و علم او اقتضا کرده مقدر ساخته است، و هیچ تبدیلی در آنچه خدا نوشته است وجود ندارد. و اینکه هر کس خدا را با پاسداری از فرمان‌هایش و دوری از نهی‌هایش نگاه دارد، همانا خداوند سبحان در پیش روی بنده است، از حال او آگاه است، او را یاری می‌دهد و تأیید می‌کند. و انسان اگر در زمان آسایش خدا را اطاعت کند، خداوند برای او در هنگام سختی، گشایش و راه برون‌رفت قرار می‌دهد. و باید هر بنده‌ای به آنچه خداوند از خیر و شر بر او مقدر کرده است راضی باشد. و در برابر سختی‌ها و آزمون‌ها بنده باید بر صبر پایبند باشد؛ زیرا صبر کلید گشایش است، و چون اندوه و سختی به نهایت برسد، گشایش از جانب خدا فرا می‌رسد، و هرگاه سختی پدید آید، خداوند آسانی را به دنبال آن خواهد فرستاد.

فوائد الحديث

اهمیت آموزش امور دین از جمله توحید و آداب و سایر امور به کودکان.

مجازات و پاداش از جنس عمل است.

امر به اعتماد و تکیه نمودن بر الله و توکل بر او و نه بر دیگران، چرا که او بهترین کارساز است.

ایمان به قضا و قدر و رضایت از آن و اینکه الله هر چیزی را مقدر نموده است.

کسی که امر الله را ضایع سازد، الله نیز او را ضایع نموده و از او محافظت نمی‌کند.

مژدهٔ بزرگ آن است که هرگاه انسان دچار سختی شود، باید در انتظار آسانی باشد.

تسلی بنده هنگام رسیدن مصیبت و از دست رفتن محبوب، در سخن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم است که فرمود: «و بدان آنچه به تو رسیده، هرگز نمی‌توانست از تو بازماند، و آنچه از تو بازمانده، هرگز نمی‌توانست به تو برسد». پس جملهٔ نخست، تسلی است در هنگام رسیدن ناخوشایندها، و جمله‌ی دوم، تسلی است در از دست رفتن دوست‌داشتنی‌ها.

التصنيفات

ایمان به قضا و قدر, توحيد ربوبيت