((ئه‌ی كوڕكۆ؛ ئه‌ز دێ هنده‌ك په‌یڤان نیشا ته‌ده‌م: سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ ئه‌و ژی دێ ته‌ پارێزیت. سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ دێ بینی هه‌می گاڤا ئه‌و یێ ل…

((ئه‌ی كوڕكۆ؛ ئه‌ز دێ هنده‌ك په‌یڤان نیشا ته‌ده‌م: سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ ئه‌و ژی دێ ته‌ پارێزیت. سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ دێ بینی هه‌می گاڤا ئه‌و یێ ل به‌رامبه‌ری ته‌. ئه‌گه‌ر ته‌ ڤیا داخوازییه‌كێ بكه‌ی؛ داخوازیا خۆ ژ خودێ بكه‌، ئه‌گه‌ر تو پێدڤی هاریكارییێ بووی؛ داخوازا هاریكارییێ ژ خودێ بكه‌

ژ ئه‌بو عەباسی، عه‌بدولڵاهێ کوڕێ عەباسی (خودێ ژ هەردووكان ڕازی بیت) گۆت: ڕۆژەکێ ئه‌ز ل پشت پێغەمبەرێ خودێ (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) بووم، ئینا گۆت: ((ئه‌ی كوڕكۆ؛ ئه‌ز دێ هنده‌ك په‌یڤان نیشا ته‌ده‌م: سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ ئه‌و ژی دێ ته‌ پارێزیت. سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ دێ بینی هه‌می گاڤا ئه‌و یێ ل به‌رامبه‌ری ته‌. ئه‌گه‌ر ته‌ ڤیا داخوازییه‌كێ بكه‌ی؛ داخوازیا خۆ ژ خودێ بكه‌، ئه‌گه‌ر تو پێدڤی هاریكارییێ بووی؛ داخوازا هاریكارییێ ژ خودێ بكه‌. بزانه‌؛ ئه‌گه‌ر ئوممه‌ت هه‌می كۆم ببیت دا مفایه‌كی بگه‌هیننه‌ ته‌؛ ئه‌و‌ نه‌شێن مفای بگه‌هیننه‌ ته‌ ژ بلی وی تشتێ خودێ بۆ ته‌ نڤیسی، و ئه‌گه‌ر كۆم ببن دا زیانه‌كێ بگه‌هیننه ‌ته؛‌ ئه‌و نه‌شێن چ زیانان بگه‌هیننه ‌ته‌ ژبلی وێ یا خودێ ل سه‌ر ته‌ نڤیسی، پێنووس یێن بلندبووین و به‌رپه‌ڕ ژی یێن هشك بووین)). د ڤه‌گوهاستنه‌كا دیدا ژ بلی یا تیرمزی هاتییه‌: ((خودێ بپارێزە، دێ وی ل هه‌مبه‌ری خۆ بینی. ل دەمێن خۆشییێ خودێ بنیاسە؛ خودێ ژی ل دەمێن ته‌نگاڤییێ دێ تە نیاسیت. بزانە کو ئەو تشتێ ژ تە چووی؛ نەدبوو ب گەهیتە تە و ئەو تشتێ گه‌هشتییه‌ ته‌؛ نەدبوو ژ تە بچیت، بزانە کو سەرکەڤتن د گەل هه‌دارێیە و ڤه‌بوونا ده‌رگه‌هان و به‌رفرەهبوون د گەل تەنگاڤییێیە و د گەل نەخۆشییێ خۆشییە)).

[صحيح] [رواه الترمذي وغيره]

الشرح

ئبن عه‌باس (خودێ ژێ ڕازی بیت) به‌حس ل وێ چه‌ندێ دكه‌ت كو ئه‌و یێ بچویك بوو و ل پشت پێغه‌مبه‌ری (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) یێ سویار بوو، ئینا پێغەمبەری (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) گۆته‌ وی: ئه‌ز دێ هنده‌ك تشتان نیشا تە ده‌م كو دێ خودێ بۆ ته‌ كه‌ته‌ جهێ مفای: خودێ بپارێزه‌ ب پاراستن و ئه‌نجامدانا فه‌رمانێن وی و دویركه‌ڤتن و نه‌كرنا پاشڤه‌برنێن وی، وه‌سا كو خودێ ته‌ د ناڤ عیباده‌ت و گوهدانا خۆدا ببینیت و ته‌ د ناڤ گونه‌ھ و سه‌رپێچییاندا نه‌بینیت، ئه‌گه‌ر ته‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ئه‌نجامدا؛ هنگی جزا و خه‌لاتێ ته‌ دێ ئه‌ڤه‌ بیت خودێ دێ ته‌ ژ نه‌خۆشی و ته‌نگاڤییێن دونیا و ئاخره‌تێ پارێزیت و هه‌ر جهێ تو بچییێ و به‌رێ خۆ بده‌یێ دێ سه‌ركه‌ڤتنێ د ئه‌رك و كارێن ته‌دا ده‌ته‌ ته‌. ئه‌گه‌ر ته‌ ڤیا داخوازه‌كێ بكه‌ی؛ تو ڤێ داخوازا خۆ ب تنێ ژ خودێ بكه‌، چونكی خودێ ب تنێیه‌ به‌رسڤا داخوازكه‌ران دده‌ت. ئه‌گه‌ر ته‌ هاریكاری ڤیا؛ ژ خودێ پێڤه‌تر داخوازا هاریكارییێ ژ كه‌سێ دی نه‌كه‌. بلا ته‌ یه‌قین هه‌بیت و یێ پشتڕاستبه‌ كو ژ وی تشتێ خودێ بۆ ته‌ نڤیسی زێده‌تر؛ چ خێر و باشی ب ده‌ست ته‌ڤه‌ ناهێن، خۆ ئه‌گه‌ر خه‌لكێ ئه‌ردی هه‌می ل سه‌ر مفاگه‌هاندنا ب ته‌ كۆمببن، ل به‌رامبه‌ری ڤێ ژی ژ وی تشتێ خودێ ل سه‌ر ته‌ نڤیسی زێده‌تر؛ چ خرابی و نه‌خۆشی ب سه‌ر ته‌دا ناهێن، خۆ ئه‌گه‌ر خه‌لكێ ئه‌ردی هه‌می ل سه‌ر زیانگه‌هاندنا ب ته‌ كۆمببن. ئه‌ڤ تشتێ هه‌نێ ژی خودێ ل دویڤ حیكمه‌ت و زانینا خۆ د قه‌ده‌رێدا یێ نڤیسی و ئه‌و تشتێ خودێ نڤیسی؛ چ گوهاڕتن ب سه‌ردا ناهێن. هه‌روه‌سا ئه‌و كه‌سێ خودێ بپارێزیت ب پاراستن و ئه‌نجامدانا فه‌رمانێن وی و دویركه‌ڤتن و نه‌كرنا پاشڤه‌برنێن وی؛ خودایێ مه‌زن یێ ل به‌رامبه‌ری وی، دزانیت كا ئه‌و چ دكه‌ت و د چ ڕه‌وشدایه‌ و دێ وی بسه‌رئێخیت و پشته‌ڤانییێ لێ كه‌ت، و ئه‌گه‌ر مرۆڤی د به‌رفره‌هییێدا گوهدارییا خودێ كر؛ ل ده‌مێ ئه‌و مرۆڤ دكه‌ڤیته‌ د ته‌نگاڤی و به‌ڕته‌نگییێدا؛ خودێ دێ ده‌رگه‌هێن خێرێ و به‌رفره‌هییێ ل به‌ر وی ڤه‌كه‌ت، ڤێجا بلا عه‌بد یێ ڕازی بیت ب وی تشتێ خودێ د قه‌ده‌را ویدا نڤیسی ژ باشی و خرابییێ، دیسان بلا مرۆڤ ل ده‌مێ ته‌نگاڤی و به‌ڕته‌نگییێدا پێگیری صه‌بڕ و هه‌دارێ بیت، چونكی ب ڕاستی صه‌بڕ و هه‌دار كلیلا ڤه‌بوونا ده‌رگه‌هایه‌، نه‌خۆشی و ته‌نگاڤی ژی ده‌مێ دژوار بوو؛ به‌رفره‌هی و ڕزگاربوون دێ بۆ وی ژ ده‌ڤ خودێ هێت، كا چاوا ئه‌گه‌ر نه‌خۆشی هات؛ خودێ دێ خۆشییه‌كێ ب دویڤ وێ نه‌خۆشییێدا ئینیت.

فوائد الحديث

گرنگییا فێرکرنا زارۆکێن بچویك ب کاروبارێن دینێ وان ژ ئێکتاپەرستییێ و تۆڕه‌ و ئادابان و ژ بلی وان.

جزادان هه‌ر ژ جۆرێ کریارێیە.

فەرمانكرن ب پشتبەستنا ل سه‌ر خودێ و خۆهێلانا ب هیڤییا خودێ ب تنێڤه‌، و خودێ باشترین پشته‌ڤان و وه‌كیله‌.

باوەری ب قەزا و قەدەرێ و ڕازیبوونا ب قه‌ده‌رێ و کو خودێ هەمی تشت د قه‌ده‌رێدا نڤیسینه‌.

هه‌ر كه‌سێ فەرمانا خودێ به‌رزه‌ بكه‌ت و جێبه‌جێ نه‌كه‌ت؛ خودێ ژی دێ وی به‌رزه‌كه‌ت و ناپارێزیت.

مزگینییا مه‌زن ئه‌ڤه‌یه‌ كو ده‌مێ نه‌خۆشی ب سه‌ر مرۆڤیدا هات؛ بلا چاڤه‌ڕێی خۆشییێ بكه‌ت.

دله‌دلدانا عه‌بدی ل ده‌مێ په‌یدابوونا موسیبه‌ت و نه‌خۆشییێ و ژ ده‌ستدانا وی تشتێ وی حه‌زژێكری، ئه‌ڤه‌ د گۆتنا ویدا ده‌مێ دبێژیت: ((بزانە کو ئەو تشتێ ب سه‌رێ ته‌ هاتى ؛ نەدبوو ژ ته‌ ببوريت و ئەو تشتێ ژته‌ بورى ؛ نەدبوو بگه‌هيته‌ ته‌))، ڤێجا ڕسته‌یا ئێكێ دله‌دلدانه‌ ژ به‌ر په‌یدابوونا تشتێ نه‌خۆش‌ و یا دووێ ژی دله‌دلدانه‌ ژ به‌ر ژ ده‌ستدانا تشتێ حه‌زژێكری و خۆش.