الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ، وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ،…

الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ، وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ، مِثْلًا بِمِثْلٍ، سَوَاءً بِسَوَاءٍ، يَدًا بِيَدٍ، فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الْأَصْنَافُ، فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ، إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ». یعنی: «طلا در برابر طلا، و نقره در برابر نقره، و گندم در برابر گندم، و جو در برابر جو، و خرما در برابر خرما، و نمک در برابر نمک، باید همانند یکدیگر، برابر با یکدیگر و دست به دست باشد. پس هرگاه این انواع متفاوت بودند، هرگونه که خواستید بفروشید، به شرطی که دست به دست باشد

از عبادة بن صامت رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ، وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ، مِثْلًا بِمِثْلٍ، سَوَاءً بِسَوَاءٍ، يَدًا بِيَدٍ، فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الْأَصْنَافُ، فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ، إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ». یعنی: «طلا در برابر طلا، و نقره در برابر نقره، و گندم در برابر گندم، و جو در برابر جو، و خرما در برابر خرما، و نمک در برابر نمک، باید همانند یکدیگر، برابر با یکدیگر و دست به دست باشد. پس هرگاه این انواع متفاوت بودند، هرگونه که خواستید بفروشید، به شرطی که دست به دست باشد».

[صحیح است] [به روایت مسلم]

الشرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم روش معاملهٔ صحیح در شش کالای ربوی را بیان کردند و آنها عبارتند از: طلا، نقره، گندم، جو، خرما و نمک. پس هرگاه [معامله] از یک نوع باشد، مانند فروش طلا در برابر طلا و نقره در برابر نقره... دو شرط لازم است: اول: برابری در وزن، اگر کالا وزنی باشد مانند طلا و نقره، یا برابری در پیمانه، اگر کالا پیمانه‌ای باشد مانند گندم، جو، خرما و نمک. دوم: تحویل گرفتن قیمت توسط فروشنده و تحویل گرفتن کالا توسط خریدار، و این باید در مجلس عقد معامله صورت گیرد. پس هرگاه این انواع متفاوت بودند، مانند فروش طلا به نقره، و خرما به گندم، معامله با یک شرط جایز است و آن، تحویل گرفتن قیمت توسط فروشنده و تحویل گرفتن کالا توسط خریدار در مجلس عقد است، وگرنه معامله باطل است و فروشنده و خریدار هر دو در ربای حرام واقع شده‌اند.

فوائد الحديث

بیان اموال ربوی و چگونگی معاملهٔ آنها.

نهی از معاملهٔ ربوی.

اسکناس‌های امروزی در علتِ ربا، حکم طلا و نقره را دارند.

خرید و فروش شش صنف ربوی حالت‌های مختلفی دارد: ۱- اینکه کالای ربوی با هم‌جنس خود فروخته شود، مانند طلا با طلا و خرما با خرما... که برای صحت آن دو شرط لازم است: برابری در وزن یا پیمانه، و تحویل گرفتنِ [کالا و قیمت] در مجلس عقد. ۲- اینکه کالای ربوی با غیر هم‌جنس خود اما با علتِ [ربویِ] یکسان فروخته شود، مانند طلا با نقره، و گندم با جو، که برای آن تحویل گرفتنِ دست به دست شرط است، اما برابری شرط نیست. ۳- اینکه کالای ربوی با غیر هم‌جنس خود و با علتِ متفاوت فروخته شود، که برای آن نه تحویل گرفتنِ دست به دست و نه برابری شرط است، مانند فروش طلا با خرما.

خرید و فروش کالاهای غیر ربوی، یا [معامله‌ای که] یکی از آن دو ربوی و دیگری غیر ربوی باشد؛ برای آن نه تحویل گرفتنِ دست به دست و نه برابری شرط است، مانند فروش ملک با طلا.

التصنيفات

ربا