فوائد الحديث

ਇਸ ਬਰਕਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਕਰ (ਸਿਮਰਨ) ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮੁਸਤਹੱਬ (ਪਸੰਦੀਦਾ) ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਲੀ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਨੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਇਸ ਹਿਦਾਇਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਫ਼ੀਨ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਹੀ ਮੁਸਲਿਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ: "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਵੋ।"

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਹਦੀਸ ਦੇ ਰਾਵੀ (ਰਿਵਾਇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਅਲੀ (ਰ.) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਫ਼ੀਨ ਦੀ ਰਾਤ ਇਸ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਸੀ, ਤਾਂ ਯਾਦ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ।

ਮੁਹੱਲਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਹਦੀਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ‘ਤੇ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ — ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਹਨ — ਇਸ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ/ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ।

ਇਬਨ ਹਜਰ ਅਲ-ਅਸਕਲਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਜ਼ਿਕਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਥਕਾਵਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ।

ਐਯਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਜ਼ਿਕਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸੇਵਕ (ਨੌਕਰ) ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਕਰ ਦਾ ਸਬੰਧ ਆਖ਼ਰਤ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰਤ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜ਼ਕਾਰ (ਜ਼ਿਕਰਾਂ) ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਸੇਵਕ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ।