((مه‌ته‌لا وی كه‌سێ ل ده‌ڤ سنوورێن خودێ ڕادوه‌ستیت و وان سنووران نابه‌زینیت و وی كه‌سێ سنوورێن خودێ دبه‌زینیت، وه‌كی مه‌ته‌لا هنده‌ك مرۆڤایه‌ چووینه‌ د…

((مه‌ته‌لا وی كه‌سێ ل ده‌ڤ سنوورێن خودێ ڕادوه‌ستیت و وان سنووران نابه‌زینیت و وی كه‌سێ سنوورێن خودێ دبه‌زینیت، وه‌كی مه‌ته‌لا هنده‌ك مرۆڤایه‌ چووینه‌ د كه‌شتییه‌كێدا و ب ڕێكا پشك كێشانێ هنده‌ك چووینه‌ سه‌ر بانێ وێ و هنده‌كێن دی بنێ وێ بوویه‌ بارا وان

نوعمانێ كوڕێ به‌شیری (خودێ ژ هه‌ردووكان ڕازی بیت) دبێژیت: پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆت: ((مه‌ته‌لا وی كه‌سێ ل ده‌ڤ سنوورێن خودێ ڕادوه‌ستیت و وان سنووران نابه‌زینیت و وی كه‌سێ سنوورێن خودێ دبه‌زینیت، وه‌كی مه‌ته‌لا هنده‌ك مرۆڤایه‌ چووینه‌ د كه‌شتییه‌كێدا و ب ڕێكا پشك كێشانێ هنده‌ك چووینه‌ سه‌ر بانێ وێ و هنده‌كێن دی بنێ وێ بوویه‌ بارا وان، ڤێجا ئه‌وێن ل خوارێ هه‌ر گاڤا پێدڤی ب ئاڤێ بان؛ دا ب ڕه‌خ یێن سه‌ر خۆدا ده‌ربازبن، پاشی دا بێژن: ئه‌گه‌ر ل جهێ ئه‌م هنده‌ نه‌خۆشییێ بۆ یێن د سه‌ر خۆدا چێدكه‌ین و وان بێزار دكه‌ین؛ كونه‌كێ ژ بارا خۆ ل كه‌شتییێ بكه‌ین باشتره‌، ل ڤێرێ ئه‌گه‌ر ئه‌وێن ل سه‌ری ڕێ ب واندا وێ كونێ ل كه‌شتییێ بكه‌ن؛ وی ده‌می هه‌می دێ ژ ناڤچن، به‌لێ ئه‌گه‌ر ده‌ستێ وان گرت و نه‌هێلا ئه‌و وی كاری بكه‌ن؛ هنگی هه‌می دێ ڕزگاربن)).

[صحيح] [رواه البخاري]

الشرح

پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) مه‌ته‌له‌ك و نموونه‌یه‌ك ئینا ل سه‌ر وان كه‌سێن ل سه‌ر سنوورێن خودێ ڕادوه‌ستن و ل سه‌ر ڕێكا خودێ و دینێ وی ڕاست دبن، ئه‌وێن فه‌رمانێ ب باشییێ دكه‌ن و پاشڤه‌برنێ ژ خرابییێ دكه‌ن، و ل سه‌ر وان كه‌سێن دكه‌ڤنه‌ د ناڤ سنوورێن خودێدا و سه‌رپێچییا فه‌رمانان دكه‌ن و كریارێن خراب ئه‌نجام دده‌ن، و كا كارتێكرنا ڤێ چه‌ندێ چییه‌ ل سه‌ر ڕزگاربوونا جڤاكی. ڤێجا نموونه‌ ئینا و دیاركر كو مه‌ته‌لا وان وه‌كی مه‌ته‌لا هنده‌ك مرۆڤایه‌ چووینه‌ د كه‌شتییه‌كێدا و ب ڕێكا پشك كێشانێ هنده‌ك چووینه‌ سه‌ر بانێ وێ و هنده‌كێن دی بنێ وێ بوویه‌ بارا وان، ڤێجا ئه‌وێن ل خوارێ هه‌ر گاڤا پێدڤی ب ئاڤێ بان؛ دا ب ڕه‌خ یێن سه‌ر خۆدا ده‌ربازبن، پاشی ئه‌وێن ل خوارێ گۆتن: ئه‌گه‌ر ئه‌م كونه‌كێ بۆ خۆ ل ڤی جهێ خۆ بكه‌ین و ئاڤێ بۆ خۆ ژێ بكێشین باشتره‌، دا نه‌خۆشییێ بۆ یێن د سه‌ر خۆدا چێنه‌كه‌ین و وان بێزار نه‌كه‌ین؛ ل ڤێرێ ئه‌گه‌ر ئه‌وێن ل سه‌ری ڕێ ب واندا وێ كونێ ل كه‌شتییێ بكه‌ن؛ وی ده‌می هه‌می دێ ژ ناڤچن، به‌لێ ئه‌گه‌ر ده‌ستێ وان گرت و نه‌هێلا ئه‌و وی كاری بكه‌ن؛ هنگی هه‌می دێ ڕزگاربن.

فوائد الحديث

گرنگییا فه‌رمانكرنێ ب باشییێ و پاشڤه‌برنا ژ خرابییێ بۆ پاراستنا جڤاكی و ڕزگاربوونا وی.

ژ ڕێكێن فێركرنێ؛ ئینانا نموونه‌ و مه‌ته‌لانه‌، دا كو ب ڕه‌نگه‌كێ هه‌ستیاری ڕامان بۆ ئه‌قلی بهێنه‌ نێزیككرن و پتر تێبگه‌هیت.

ئه‌نجامدانا كاره‌كێ خراب ب ئاشكه‌رایی و بێده‌نگبوون ل هه‌مبه‌ری وێ؛ زیانه‌كا گشتییه‌ و خرابییا وێ دێ ب سه‌ر هه‌مییاندا هێت.

ژناڤچوونا جڤاكی یا گرێداییه‌ ب هندێڤه‌ مرۆڤ ڕێكێ ل به‌ر وان كه‌سان نه‌گریت یێن خرابیێ د ئه‌ردیدا دكه‌ن.

كریار و ڕه‌فتارا خه‌له‌ت خۆ ئه‌گه‌ر مه‌ره‌م پێ باشی ژی بیت، ناچیته‌ د خانه‌یا كریارێن باشدا.

به‌رپرسیارییا جڤاكێ موسلمان به‌رپرسیارییه‌كا گشتییه‌ و ناكه‌ڤیته‌ سه‌ر ملێ كه‌سه‌كێ ب تنێ.

سزادانا گشتی ب سه‌ر خه‌لكیدا دهێت ژ به‌ر گونه‌هێن كه‌سێن دی ئه‌گه‌ر ڕێگری لێ نه‌هێته‌ كرن.

خودانێن كریارێن خراب، خرابییا خۆ د قالبێ باشییێدا نیشا جڤاكی دده‌ن، هه‌روه‌كی مونافقان.

التصنيفات

Excellence of Enjoining Good and Forbidding Evil