الشرح

ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਇਸ ਹਦੀਸ-ਏ-ਕੁਦਸੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕਿਸੇ ਵਲੀ (ਖਾਸ ਦੋਸਤ) ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਦਿਲਾਇਆ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਿਆ; ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੈ। ਵਲੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੀਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੋਮਿਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿੰਨਾ ਈਮਾਨ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਵਿਲਾਇਤ (ਦੋਸਤੀ) ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਉਹ ਕੰਮ ਹਨ ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਫਰਜ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਦੱਸੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਨਾਹ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਦੋਨੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਰਜ਼ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਫਲ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਉਹੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ (ਅੱਖਾਂ) ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਉਹ ਉਹੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅੱਲਾਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੋਣ। ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਉਸੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਅੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਉਸਦੀ ਝੋਲੀ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਦੁਆ ਕਬੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਪਨਾਹ (ਆਸਰਾ) ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿੰਨੀ ਇੱਕ ਮੋਮਿਨ ਦੀ ਰੂਹ ਕੱਢਣ ਵੇਲੇ ਉਸ 'ਤੇ ਰਹਿਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੋਮਿਨ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।