الشرح

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਹਾਲਤ (ਅਗਿਆਨਤਾ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਗਲਤ ਅਕੀਦਾ (ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ) ਸੀ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਤਕਦੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਲੈਣਾ ਵੀ ਗਲਤ ਹੈ। ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਸੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੇਖੀ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਜਿਵੇਂ: ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ, ਅੰਕਾਂ (ਨੰਬਰਾਂ), ਦਿਨਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੰਦਭਾਗਾ ਸਮਝਣਾ। ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਲਈ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ "الطيرة - ਤਿਆਰਾ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਲਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਰਬੀ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਸਫ਼ਰ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਉਡਾ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਪੰਛੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਪੰਛੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ (ਬਦਸ਼ਗਨੀ) ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ। ਫੇਰ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਪ ﷺ ਨੂੰ ਫ਼ਾਲ (ਸ਼ਗਨ) ਪਸੰਦ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਅਨੰਦ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਬਾਰੇ ਚੰਗਾ ਗੁਮਾਨ ਰੱਖੇ।