الشرح

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ, ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ, ਅੰਕਾਂ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇੱਥੇ "ਪੰਛੀ" ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਲਤ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਲੈਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਰਬੀ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਸਫ਼ਰ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਉਡਾਉਂਦੇ। ਜੇ ਪੰਛੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ। ਲੇਕਿਨ ਜੇ ਪੰਛੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਰਕ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਰਕ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਭਲਾਈ (ਫਾਇਦਾ) ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ (ਨੁਕਸਾਨ) ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਬਿਨ ਮਸਉਦ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ-ਬਹੁਤ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਉੱਤੇ ਤਵੱਕਲ (ਭਰੋਸਾ) ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੱਬ (ਸਾਧਨ) ਵੀ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।