فوائد الحديث

Нававӣ гуфтааст: Дар ин ҳадис фазилати мол собит мешавад, барои касе, ки онро ба ҳақ мегирад ва дар роҳҳои хайр сарф мекунад.

Хабар додани Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) аз ҳоли умматаш ва он чӣ аз зинати дунё ва фитнаи он ба рӯйи онҳо кушода хоҳад шуд.

Аз суннати Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) ин буд, ки барои наздик кардани маънӣ ба ақлҳо мисолҳо меовард.

Тарғиб ба садақа кардан ва харҷ кардани мол дар роҳҳои хайр ва ҳушдор аз бухл ва андӯхтани беҷо.

Аз гуфтаи Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам): "Хайр ҳаргиз бо худ шарр намеоварад", чунин бармеояд, ки ризқ, ҳатто агар бисёр ҳам бошад, аз ҷумлаи хайр аст. Шарр танҳо дар он ҳолат ба вуҷуд меояд, ки инсон нисбат ба соҳибҳаққон бухл варзад, ё онро исрофкорона дар ҷойҳое, ки шариат иҷозат надодааст, сарф намояд. Ҳамчунин, ҳар чизе, ки Худо онро хайр қарор додааст, ҳаргиз ба шарр табдил намешавад ва ҳар чизе, ки шарр муайян карда шудааст, ба хайр табдил намегардад. Аммо тарс аз он аст, ки касе, ки ба ӯ хайр дода шудааст, дар тарзи истифодаи он коре кунад, ки барояш шарр ба бор оварад.

Таваққуф кардан ва шитоб накардан дар посух додан, вақте ки масъала ба андеша ва тафаккур ниёз дорад.

Тайбӣ гуфтааст: Аз ин ҳадис метавон чаҳор гурӯҳро бардошт: Касе, ки бо ҳаловатхоҳӣ ва ифроткорона мехӯрад, то он ҷое ки паҳлӯҳояш варам мекунад ва хӯрданро қатъ намекунад ва зуд ба ҳалокат мерасад. Касе, ки ҳамчунин бо ифрот мехӯрад, аммо баъд аз шиддат ёфтани беморӣ ҳила меҷӯяд, то онро дур кунад, вале беморӣ бар ӯ ғолиб меояд ва ӯро ҳалок месозад. Касе, ки ҳамчунин мехӯрад, вале ба зудӣ барои дур кардани он чи ба ӯ зарар мерасонад шитоб мекунад ва чораҷӯӣ мекунад, то ин ки хӯрок ҳазм шавад, талош мекунад ва наҷот меёбад. Касе, ки бе ифрот ва пурхурӣ мехӯрад, балки танҳо ба қадре, ки гуруснагиашро бартараф кунад ва нерӯяшро нигоҳ дорад. Аввалӣ, мисоли кофир аст. Дувумӣ, мисоли гунаҳкори ғофиле аст, ки аз гуноҳ рӯй гардондану тавба карданро фақат ҳангоме мехоҳад, ки дигар дер шудааст. Севумӣ, мисоли касест, ки бо гуноҳ омехта амал мекунад, аммо пеш аз баста шудани дари тавба ба зудӣ тавба мекунад ва тавбаи ӯ қабул мешавад. Чаҳорумӣ, мисоли зоҳиде дар дунё ва хоҳишманди охират аст.

Ибни Мунир гуфтааст: Дар ин ҳадис чандин навъ ташбеҳҳои бисёр нозук ва шигифтангез вуҷуд дорад: Аввал: ташбеҳи мол ва афзоиши он ба гиёҳ ва рушду зоҳир шудани он. Дувум: ташбеҳи касе аст, ки бетағаллут ва бемуҳобо ба ҷамъоварии мол ва асбоби он машғул аст, ба чаҳорпоёне, ки беандоза дар чаро ғӯтаваранд. Севум: ташбеҳи бисёр ҷамъоварӣ кардан ва захира намудани мол, ба шаҳават ва ҳирси хӯрдани бемеъёр ва пур кардани шикам. Чаҳорум: ташбеҳи он чи аз мол хориҷ мешавад, бо вуҷуди он ки мол дар чашми мардум бузург аст ва ин бузургӣ онҳоро ба бухли зиёдатӣ мекашонад, ба наҷосате, ки ҳайвон хориҷ мекунад, ки дар ин ишораи нозук ба пастии арзиши он аз назари шариат аст. Панҷум: ташбеҳи касе, ки аз ҷамъоварии мол худдорӣ мекунад, ба гӯсфанде, ки ором мегирад, паҳлӯяшро ба замин мегузорад ва ба сӯи офтоб рӯ меорад, зеро ин ҳолати беҳтарини оромиш ва сукунати он аст ва дар ин ишора ба дарёфтани манфиатҳояш мебошад. Шашум: ташбеҳи марги касе, ки молро ҷамъ карда онро бозмедорад, ба марги ҳайвоне, ки аз дур кардани он чи ба ӯ зарар дорад ғофил аст. Ҳафтум: ташбеҳи мол ба ҳамсафаре, ки итминон нест, ки ба душман табдил нашавад, зеро мол ба табиаташ маҳфуз ва сахт нигоҳ дошта мешавад аз сабаби муҳаббат ба он ва ин боиси боздоштани он аз соҳибҳаққон мешавад ва сабаби азоби соҳиби он мегардад. Ҳаштум: ташбеҳи касе, ки молро ба ғайри ҳақ мегирад, ба шахсе, ки мехӯрад вале ҳеҷ гоҳ сер намешавад.

Синдӣ гуфтааст: Дар ин хабар шомили ду чиз аст: Якум: ба даст овардани мол аз роҳи дуруст. Дувум: сарф кардани он дар ҷойҳои дуруст. Ҳар гоҳ яке аз ин ду шарт набошад, мол ба зиёну бало табдил меёбад… Ва метавон гуфт: дар ҳадис ишораест ба он ки ин ду шарт ба ҳам бастагӣ доранд, зеро инсон фақат вақте барои сарф кардани мол дар ҷойҳои дуруст тавфиқ меёбад, ки онро аз роҳи дуруст ба даст оварда бошад.