((مامۆ، بێژه‌: (لا إله إلا الله)، ئه‌و په‌یڤه‌كه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ گۆت؛ ئه‌ز دێ ل ده‌ڤ خودێ به‌ڕه‌ڤانییێ پێ ژ ته‌ كه‌م))

((مامۆ، بێژه‌: (لا إله إلا الله)، ئه‌و په‌یڤه‌كه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ گۆت؛ ئه‌ز دێ ل ده‌ڤ خودێ به‌ڕه‌ڤانییێ پێ ژ ته‌ كه‌م))

سه‌عیدێ كوڕێ موسه‌ییه‌بی ژ بابێ خۆ (عه‌بدولڵاھی) ڤه‌دگوهێزیت كو: ده‌مێ ئه‌بو طالبی كه‌ڤتییه‌ د سه‌كه‌راتێن مرنێدا، پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) هاته‌ ده‌ڤ وی و وی ده‌می ئه‌بو جه‌هل و عه‌بدولڵاھێ كوڕێ ئه‌بی ئومه‌ییه‌ی ژی ل ده‌ڤ وی بوون، ئینا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆت: ((مامۆ، بێژه‌: (لا إله إلا الله)، ئه‌و په‌یڤه‌كه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ گۆت؛ ئه‌ز دێ ل ده‌ڤ خودێ به‌ڕه‌ڤانییێ پێ ژ ته‌ كه‌م))، ئینا ئه‌بو جه‌هل و عه‌بدولڵاھێ كوڕێ ئه‌بی ئومه‌ییه‌ی گۆت: ئه‌رێ تو دێ ده‌ست ژ ئایینێ عه‌بدولموطه‌لیبی به‌رده‌ی؟ ڤێجا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) هه‌ر دگۆتێ بێژه‌ و وان ژی هه‌ر به‌رسڤا وی ددا ب وێ گۆتنا خۆ، هه‌تا ئاخڤتنا دویماهیكێ یا ئه‌بو طالبی گۆتی ئه‌ڤه‌ بوو: ئه‌ز یێ ل سه‌ر ئایینێ عه‌بدولموطه‌لیبی‌ و ڕازی نه‌بوو بێژیت (لا إله إلا الله). پاشی پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆت: ((سویند ب خودێ ئه‌ز دێ داخوازا ژێبرنا گونه‌هان بۆ ته‌ ژ خودێ كه‌م هندی خودێ رێگرییێ ل من نه‌كه‌ت))، ئینا خودایێ مه‌زن ئه‌ڤ ئایه‌ته‌ ئینا خوار: {مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ} [التوبة: 113]، ئانكو: ((نه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری و نه‌ بۆ ئه‌وێن باوه‌ری ئینای نه‌بوویه‌ كو داخوازا لێبورینێ بۆ موشركان بكه‌ن)). خودایێ مه‌زن ده‌رباره‌ی ئه‌بو طالبی ئایه‌ته‌ك ئینا خوار و گۆته‌ پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن): {إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ} [القصص: 56]، ئانكو: ((تو نه‌شێی وی كه‌سی ب هیدایه‌ت بینی یێ تو حه‌ز ژێ دكه‌ی، به‌لكی خودێ هیدایه‌تا وی كه‌سی دده‌ت یێ وی بڤێت)).

[صحيح] [متفق عليه]

الشرح

پێغه‌مبه‌ر (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) چوو ده‌ڤ مامێ خۆ ئه‌بو طالبی، د ده‌مه‌كیدا ئه‌و یێ د سه‌كه‌راتێن مرنێدا، ئینا گۆتێ: مامۆ؛ بێژه‌: لا إله إلا الله (ئانكو: ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن)، ئه‌ڤه‌ په‌یڤه‌كه‌ ئه‌ز دێ بۆ ته‌ شاهده‌ییێ پێ ده‌م ل ده‌ڤ خودێ، به‌لێ ئه‌بو جه‌هل و عه‌بدولڵاھێ كوڕێ ئه‌بی ئومه‌ییه‌ی گۆت: ئه‌بو طالب؛ ئه‌رێ تو دێ ده‌ست ژ ئایینێ بابێ خۆ عه‌بدولموطه‌لیبی به‌رده‌ی؟! كو ئه‌و ژی په‌رستنا بت و صه‌نه‌مان بوو، ڤێجا هه‌ر به‌رده‌وام بوون ل سه‌ر ڤێ ئاخڤتنێ هه‌تا ئه‌بو طالبی ل دویماهیكا ئاخڤتنا خۆ گۆتی: ئه‌ز یێ ل سه‌ر ئایینێ عه‌بدولموطه‌لیبی، ئایینێ شركێ و په‌رستنا بت و صه‌نه‌مان. ئینا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆت: ئه‌ز دێ داخوازا لێبوورینێ بۆ ته‌ كه‌م هندی خودایێ من ڕێگریێ ل من نه‌كه‌ت، پاشی ئه‌ڤ گۆتنا خودایێ مه‌زن هاته‌ خوار: {مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ} [التوبة: 113]، ئانكو: ((نه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری و نه‌ بۆ ئه‌وێن باوه‌ری ئینای نه‌بوویه‌ كو داخوازا لێبوورینێ بۆ موشركان بكه‌ن هه‌تا ئه‌گه‌ر كه‌سێن نێزیك ژی بن، پشتی كو بۆ وان دیار بووی كو ئه‌و ژ ئه‌هلێ جه‌هنه‌مێنه‌)). هه‌روه‌سا خودایێ مه‌زن ده‌رباره‌ی ئه‌بو طالبی ژی ئه‌ڤ ئایه‌ته‌ ئینا خوار: {إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ} [القصص: 56]، ئانكو: ((تو نه‌شێی وی كه‌سی ب هیدایه‌ت بینی یێ تو حه‌ز ژێ دكه‌ی، به‌لكی خودێ هیدایه‌تا وی كه‌سی دده‌ت یێ وی بڤێت و ئه‌و باشتر دزانیت كینه‌ ئه‌وێن هیدایه‌ت وه‌رگرتین)). ڤێجا تو نه‌شێی هیدایه‌تا وی كه‌سی بده‌ی یێ ته‌ دڤێت، ئه‌ركێ ته‌ ب تنێ گه‌هاندنا په‌یامێیه و خودێ هیدایه‌تا وی دده‌ت یێ وی بڤێت.

فوائد الحديث

حه‌رامبوونا داخوازا لێبوورینێ (كرنا ئیستیغفاران) بۆ موشركان، خۆ نێزیكی و كار و باشییا وان چ بیت.

چاڤلێكرنا باب و باپیر و كه‌سێن مه‌زن د كارێن نه‌دروستدا؛ ژ نه‌ریتێن سه‌رده‌مێ نه‌زانینێیه‌.

دلۆڤانییا ته‌مام یا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) و پێگیرییا وی ل سه‌ر گازی و هیدایه‌تا خه‌لكی.

به‌رسڤدانا وان كه‌سێن بانگه‌شه‌یا هندێ دكه‌ن كو ئه‌بو طالب موسلمان بوویه‌‌.

كریار ب دویماهیكێڤه‌ د گرێداینه‌.

بێمفابوونا گرێدانا دلی ب پێغه‌مبه‌ریڤه‌ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) یان كه‌سێن دی بۆ ده‌ستكه‌ڤتنا مفای یان دویركرنا زیانێ.

هه‌ر كه‌سێ ژ دل و ب زانین و ب باوه‌ری بێژیت (لا إله إلا الله)، دێ هێته‌‌ د ناڤ ئیسلامێدا.

زیانا هه‌ڤالێن خراب ل سه‌ر مرۆڤی.

ڕامانا (لا إله إلا الله): هێلانا په‌رستنا بت و صه‌نه‌م و وه‌لییێن خودێ و زه‌لامێن باشه‌ و په‌رستنا خودێ ب تنێیه‌، و كو موشرك ڕامانا وێ دزانن.

دروستییا سه‌ره‌دانا نه‌ساخێ موشرك ئه‌گه‌ر هیڤییا موسلمانبوونا وی هه‌بیت.

هیدایه‌تا ته‌وفیقێ ب تنێ یا د ده‌ستێ خودێدا، ئه‌ركێ پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) ب تنێ ڕێبه‌ری و شیره‌تكرن و گه‌هاندنا په‌یامێیه‌.

التصنيفات

Qur'anic Exegesis, Calling to Allah (Da‘wah)