الشرح

ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਮੁਨਾਫਿਕਾਂ (ਪਖੰਡੀਆਂ) ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ਼ਾ ਤੇ ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਸਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਪ ﷺ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੁਨਾਫਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤ (ਇਕੱਠ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਜਰੋ-ਸਵਾਬ (ਰੱਬੀ ਇਨਾਮ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਭਾਰ ਚੱਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋਏ ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਭਾਰ ਘਿਸੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੇ ਹਨ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਰਾਦਾ (ਫੈਸਲਾ) ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ, ਫੇਰ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਗੱਠੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ, ਜੋ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸੂਮ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਮਾਜ਼ੂਰ (ਅਪਾਹਜ) ਲੋਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ (ਗੁਨਾਹ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।